جستارهایی در حقوق ایران
از: دکتر فرشید فرحناکیان
فردای اقتصاد
دیدار با معاون اول قوه قضائیه
جشن 71 سالروز استقلال کانون وکلای دادگستری
دنیای اقتصاد
دفاع پرس
نشست رئیس قوه قضاییه با هیئت‌مدیره کانون مرکز
میزگرد سازمان بسیج حقوقدانان
برنامه تيتر امشب شبکه خبر
نشست خبری فارس
برنامه ثریا
دانشکده فنی
اتحادیه جنبش عدالتخواه دانشجویی
گروه وکلای دادگو
گفتگو با مجله عدالت‌نامه
مصاحبه سکه با فارس
دادآفرین
همایش دادآفرین
بنیاد حقوقی میزان
رادیو اقتصاد 2
مصاحبه با دنیای اقتصاد
چارچوب همکاری انرژی ۵۰۰ میلیارد دلاری ترکیه با آمریکا تاریخ : 1405/02/03

چارچوب همکاری انرژی ۵۰۰ میلیارد دلاری ترکیه با آمریکا

حتی اگر رقم ۵۰۰ میلیارد دلار هرگز تحقق کامل نیابد، اهمیت واقعی این ابتکار در تثبیت یک روند است: انتقال تدریجی ژئوپلیتیک انرژی از منطق گلوگاه‌های سنتی خلیج‌فارس به منطق شبکه‌های چندمسیره مدیترانه‌ای تحت حمایت امنیتی غرب. در چنین نظمی، ترکیه نه صرفاً خریدار تسلیحات یا شریک انرژی؛ بلکه به ستون اتصال امنیت انرژی اروپا تبدیل می‌شود، تحولی که می‌تواند موازنه قدرت ژئواکونومیک در غرب آسیا را طی دهه آینده به‌طور بنیادین بازتعریف کند.
حتی اگر رقم ۵۰۰ میلیارد دلار هرگز تحقق کامل نیابد، اهمیت واقعی این ابتکار در تثبیت یک روند است: انتقال تدریجی ژئوپلیتیک انرژی از منطق گلوگاه‌های سنتی خلیج‌فارس به منطق شبکه‌های چندمسیره مدیترانه‌ای تحت حمایت امنیتی غرب. در چنین نظمی، ترکیه نه صرفاً خریدار تسلیحات یا شریک انرژی؛ بلکه به ستون اتصال امنیت انرژی اروپا تبدیل می‌شود، تحولی که می‌تواند موازنه قدرت ژئواکونومیک در غرب آسیا را طی دهه آینده به‌طور بنیادین بازتعریف کند.
حقوق انرژی حقوق نفت و گاز حکمرانی جهانی
بازی ترامپ با امنیت انرژی چین با محاصرۀ تنگۀ هرمز: پیامدهای جایگزینی ژئواکونومی با ژئوپلیتیک تاریخ : 1405/01/31

بازی ترامپ با امنیت انرژی چین با محاصرۀ تنگۀ هرمز: پیامدهای جایگزینی ژئواکونومی با ژئوپلیتیک

آنچه در تنگۀ هرمز جریان دارد، بازتابی از جنگ سرد جدید میان دو ابرقدرت است. اگر استراتژی محاصره توسط ترامپ به مرحله اجرا درآید، تنگۀ هرمز از یک مسیر تجاری ژئوپلیتیک به یک «میدان مین ژئواکونومیک» تبدیل خواهد شد.
آنچه در تنگۀ هرمز جریان دارد، بازتابی از جنگ سرد جدید میان دو ابرقدرت است. اگر استراتژی محاصره توسط ترامپ به مرحله اجرا درآید، تنگۀ هرمز از یک مسیر تجاری ژئوپلیتیک به یک «میدان مین ژئواکونومیک» تبدیل خواهد شد.
حقوق انرژی حقوق نفت و گاز حکمرانی جهانی
قانون اساسی نوین نظم فناوری با پَکس سیلیکا: معماری سلطۀ آمریکا بر زنجیره تأمین هوش مصنوعی تاریخ : 1405/01/27

قانون اساسی نوین نظم فناوری با پَکس سیلیکا: معماری سلطۀ آمریکا بر زنجیره تأمین هوش مصنوعی

همان‌گونه که «پَکس امریکانا» (Pax Americana) نظم سیاسی پس از جنگ جهانی دوم را شکل داد، «پَکس سیلیکا» (Pax Silica) می‌خواهد نظم فناوری عصر هوش مصنوعی را صورت‌بندی کند. در این چارچوب، صلح و ثبات نه با توازن قوا؛ بلکه با کنترل سیلیکون، داده و انرژی تعریف می‌شود.
همان‌گونه که «پَکس امریکانا» (Pax Americana) نظم سیاسی پس از جنگ جهانی دوم را شکل داد، «پَکس سیلیکا» (Pax Silica) می‌خواهد نظم فناوری عصر هوش مصنوعی را صورت‌بندی کند. در این چارچوب، صلح و ثبات نه با توازن قوا؛ بلکه با کنترل سیلیکون، داده و انرژی تعریف می‌شود.
حکمرانی جهانی حکمرانی فضای مجازی
پایان توهم استقلال انرژی آمریکا: نبض اقتصاد آمریکا همچنان در دست تنگۀ هرمز تاریخ : 1405/01/23

پایان توهم استقلال انرژی آمریکا: نبض اقتصاد آمریکا همچنان در دست تنگۀ هرمز

دونالد ترامپ؛ چهره‌ای که همواره با شعارهای صریح و رویکردهای غیرمتعارف شناخته می‌شود، در یکی از سخنرانی‌های پرشور خود جمله‌ای را بر زبان آورد که بسیاری از حامیانش را به وجد آورد: «آمریکا تقریباً هیچ نفتی از تنگۀ هرمز وارد نمی‌کند و در آینده نیز وارد نخواهد کرد. ما به آن نیاز نداریم.» این جمله، عصارۀ سیاستی است که دهه‌هاست در راهروهای واشنگتن زمزمه می‌شود؛ رؤیای تحقق «استقلال کامل انرژی»؛ اما آیا واقعاً آمریکا توانسته است خود را از بند پیچیدگی‌های ژئوپلیتیک خاورمیانه رها کند؟
دونالد ترامپ؛ چهره‌ای که همواره با شعارهای صریح و رویکردهای غیرمتعارف شناخته می‌شود، در یکی از سخنرانی‌های پرشور خود جمله‌ای را بر زبان آورد که بسیاری از حامیانش را به وجد آورد: «آمریکا تقریباً هیچ نفتی از تنگۀ هرمز وارد نمی‌کند و در آینده نیز وارد نخواهد کرد. ما به آن نیاز نداریم.» این جمله، عصارۀ سیاستی است که دهه‌هاست در راهروهای واشنگتن زمزمه می‌شود؛ رؤیای تحقق «استقلال کامل انرژی»؛ اما آیا واقعاً آمریکا توانسته است خود را از بند پیچیدگی‌های ژئوپلیتیک خاورمیانه رها کند؟
حقوق نفت و گاز حکمرانی جهانی
معماری اقتصاد بین‌الملل در سال 1404 با سه‌ضلعی انرژی، مواد معدنی حیاتی و فناوری‌های پیشرفته تاریخ : 1405/01/17

معماری اقتصاد بین‌الملل در سال 1404 با سه‌ضلعی انرژی، مواد معدنی حیاتی و فناوری‌های پیشرفته

در سال ۱۴۰۴ (۲۰۲۵)، اقتصاد بین‌الملل دیگر در قالب یک نظم یکپارچه و جهان‌شمول قابل توضیح نیست؛ بلکه در هیئت معماری پیچیده‌ای از قدرت‌های درهم‌تنیده ظاهرشده است. این معماری بر سه لایه ژئواکونومیک استوار است: انرژی‌های فسیلی و رانت‌های هیدروکربنی که همچنان ستون درآمد و نفوذ سیاسی‌اند؛ مواد معدنی حیاتی و فلزات استراتژیک که زیرساخت صنعتی و دیجیتال جهان را تغذیه می‌کنند؛ و فناوری‌های پیشرفته که در رأس هرم ارزش، ثروت و برتری نظامی را بازتولید می‌کنند.
در سال ۱۴۰۴ (۲۰۲۵)، اقتصاد بین‌الملل دیگر در قالب یک نظم یکپارچه و جهان‌شمول قابل توضیح نیست؛ بلکه در هیئت معماری پیچیده‌ای از قدرت‌های درهم‌تنیده ظاهرشده است. این معماری بر سه لایه ژئواکونومیک استوار است: انرژی‌های فسیلی و رانت‌های هیدروکربنی که همچنان ستون درآمد و نفوذ سیاسی‌اند؛ مواد معدنی حیاتی و فلزات استراتژیک که زیرساخت صنعتی و دیجیتال جهان را تغذیه می‌کنند؛ و فناوری‌های پیشرفته که در رأس هرم ارزش، ثروت و برتری نظامی را بازتولید می‌کنند.
حقوق انرژی حکمرانی جهانی
هژمونی نفتی ایران: توانایی انتقال بحران از حوزه انرژی به کل نظام مالی جهانی تاریخ : 1405/01/15

هژمونی نفتی ایران: توانایی انتقال بحران از حوزه انرژی به کل نظام مالی جهانی

هژمونی نفتی ایران در به چالش کشیدن هژمونی نفتی ایالات‌متحده ازآنجاکه چندبعدی است اگر در روزهای آتی جنگ رمضان در بعد زیرساخت‌های تولید نفت هم آسیب ببیند در دو بعد تسلط بر تنگه هرمز به‌عنوان یکی از مهم‌ترین گذرگاه‌های حمل‌ونقل نفت و تضعیف پترودلار همچنان برقرار خواهد بود.
هژمونی نفتی ایران در به چالش کشیدن هژمونی نفتی ایالات‌متحده ازآنجاکه چندبعدی است اگر در روزهای آتی جنگ رمضان در بعد زیرساخت‌های تولید نفت هم آسیب ببیند در دو بعد تسلط بر تنگه هرمز به‌عنوان یکی از مهم‌ترین گذرگاه‌های حمل‌ونقل نفت و تضعیف پترودلار همچنان برقرار خواهد بود.
حقوق نفت و گاز حکمرانی جهانی
جنگ رمضان و فروپاشی تصور قدرت مطلق ارتش دلار آمریکا تاریخ : 1404/12/25

جنگ رمضان و فروپاشی تصور قدرت مطلق ارتش دلار آمریکا

آنچه امروز شاهد آن هستیم، نه پایان دلار، بلکه پایان دوران تک‌قطبی بودن آن است. چالش‌های مطرح‌شده توسط کشورهایی مانند ایران، در کنار تحولات اقتصادی و ژئوپلیتیکی جهانی، همگی به این گذار سرعت می‌بخشند.
آنچه امروز شاهد آن هستیم، نه پایان دلار، بلکه پایان دوران تک‌قطبی بودن آن است. چالش‌های مطرح‌شده توسط کشورهایی مانند ایران، در کنار تحولات اقتصادی و ژئوپلیتیکی جهانی، همگی به این گذار سرعت می‌بخشند.
تجارت بین‌الملل حکمرانی جهانی
خط لوله‌های نفت فراری از تنگۀ هرمز: تنگۀ هرمز همچنان در مشت ایران است تاریخ : 1404/12/17

خط لوله‌های نفت فراری از تنگۀ هرمز: تنگۀ هرمز همچنان در مشت ایران است

در دهه گذشته، برخی کشورهای منطقه ازجمله عربستان سعودی، امارات متحده عربی و ایران اقدام به طراحی و احداث خطوط لوله‌ای کرده‌اند که هدفشان انتقال نفت بدون عبور از تنگۀ هرمز است. آمارهای رسمی اما نشان می‌دهد که مجموع ظرفیت عملیاتی این خطوط لوله، حداکثر 6/ 2 میلیون بشکه در روز است؛ این در حالی است که طبق داده‌های کپلر، روزانه 9/ 15 میلیون بشکه نفت خام و حدود 2/ 5 میلیون بشکه فرآورده نفتی از تنگه عبور می‌کنند.
در دهه گذشته، برخی کشورهای منطقه ازجمله عربستان سعودی، امارات متحده عربی و ایران اقدام به طراحی و احداث خطوط لوله‌ای کرده‌اند که هدفشان انتقال نفت بدون عبور از تنگۀ هرمز است. آمارهای رسمی اما نشان می‌دهد که مجموع ظرفیت عملیاتی این خطوط لوله، حداکثر 6/ 2 میلیون بشکه در روز است؛ این در حالی است که طبق داده‌های کپلر، روزانه 9/ 15 میلیون بشکه نفت خام و حدود 2/ 5 میلیون بشکه فرآورده نفتی از تنگه عبور می‌کنند.
حقوق نفت و گاز حکمرانی جهانی
ائتلاف‌های سایه در ژئواکونومی نفت آذربایجان: پیوند راهبردی با اسرائیل و بازی دوگانۀ ترکیه تاریخ : 1404/12/09

ائتلاف‌های سایه در ژئواکونومی نفت آذربایجان: پیوند راهبردی با اسرائیل و بازی دوگانۀ ترکیه

جریان نفت آذربایجان به اسرائیل، بیش از آنکه یک خبر انرژی باشد، نمادی از سیاست واقعی در بازار جهانی نفت است. این همکاری: جایگاه آذربایجان را به‌عنوان بازیگر انرژی فرامنطقه‌ای تقویت کرده؛ امنیت انرژی اسرائیل را در محیطی پرتنش تحکیم نموده؛ ترکیه را به هاب انرژیِ عمل‌گرا اما سیاسی دوگانه بدل کرده و نگرانی‌های ژئوپلیتیکی ایران و روسیه را افزایش داده است. درنهایت، این پرونده نشان می‌دهد که در دنیای ژئواکونومی، آنچه در سایه جریان دارد، گاه مهم‌تر از آن چیزی است که در بیانیه‌های رسمی اعلام می‌شود.
جریان نفت آذربایجان به اسرائیل، بیش از آنکه یک خبر انرژی باشد، نمادی از سیاست واقعی در بازار جهانی نفت است. این همکاری: جایگاه آذربایجان را به‌عنوان بازیگر انرژی فرامنطقه‌ای تقویت کرده؛ امنیت انرژی اسرائیل را در محیطی پرتنش تحکیم نموده؛ ترکیه را به هاب انرژیِ عمل‌گرا اما سیاسی دوگانه بدل کرده و نگرانی‌های ژئوپلیتیکی ایران و روسیه را افزایش داده است. درنهایت، این پرونده نشان می‌دهد که در دنیای ژئواکونومی، آنچه در سایه جریان دارد، گاه مهم‌تر از آن چیزی است که در بیانیه‌های رسمی اعلام می‌شود.
حقوق نفت و گاز حکمرانی جهانی
فشار حداکثریِ غیرتبادلی: جدال بر سر راهبرد مذاکراتی ترامپ با ایران تاریخ : 1404/12/06

فشار حداکثریِ غیرتبادلی: جدال بر سر راهبرد مذاکراتی ترامپ با ایران

آینده مذاکرات نه صرفاً به اراده سیاسی؛ بلکه به توازن میان اهرم فشار، طراحی مرحله‌ای تعهدات و واقع‌گرایی نهادی در نظام تصمیم‌گیری آمریکا وابسته است. بدون این توازن، یا فشار به تشدید می‌انجامد یا انتظارات حداکثری به بن‌بست.
آینده مذاکرات نه صرفاً به اراده سیاسی؛ بلکه به توازن میان اهرم فشار، طراحی مرحله‌ای تعهدات و واقع‌گرایی نهادی در نظام تصمیم‌گیری آمریکا وابسته است. بدون این توازن، یا فشار به تشدید می‌انجامد یا انتظارات حداکثری به بن‌بست.
حکمرانی جهانی
مصوبۀ دولت پزشکیان جهت توسعۀ پتروشیمی تبریز: بازتعریف عدالت زیست‌محیطی تاریخ : 1404/12/05

مصوبۀ دولت پزشکیان جهت توسعۀ پتروشیمی تبریز: بازتعریف عدالت زیست‌محیطی

تصویب‌نامه هیئت‌وزیران در ۱۱ آبان ۱۴۰۴ مبنی بر مستثنی شدن «توسعه پتروشیمی تبریز» از محدودیت‌های استقرار صنایع در شعاع ۳۰ کیلومتری شهر تبریز، یکی از نمونه‌های شاخص تصمیم‌گیری دولت در تقاطع توسعه صنعتی، حقوق محیط‌زیست و حقوق عمومی است. این مصوبه در ظاهر، یک مجوز توسعه صنعتی است؛ اما در لایه‌های عمیق‌تر، بازتاب‌دهنده نوعی تلاش حاکمیت برای بازتعریف رابطه میان رشد اقتصادی و الزام‌های زیست‌محیطی در شرایط بحران منابع و فشار اجتماعی است.
تصویب‌نامه هیئت‌وزیران در ۱۱ آبان ۱۴۰۴ مبنی بر مستثنی شدن «توسعه پتروشیمی تبریز» از محدودیت‌های استقرار صنایع در شعاع ۳۰ کیلومتری شهر تبریز، یکی از نمونه‌های شاخص تصمیم‌گیری دولت در تقاطع توسعه صنعتی، حقوق محیط‌زیست و حقوق عمومی است. این مصوبه در ظاهر، یک مجوز توسعه صنعتی است؛ اما در لایه‌های عمیق‌تر، بازتاب‌دهنده نوعی تلاش حاکمیت برای بازتعریف رابطه میان رشد اقتصادی و الزام‌های زیست‌محیطی در شرایط بحران منابع و فشار اجتماعی است.
حقوق محیط زیست حکمرانی خوب
بازآرایی ژئواقتصادی تعرفه‌های آمریکا پس از رأی دیوان عالی این کشور تاریخ : 1404/12/03

بازآرایی ژئواقتصادی تعرفه‌های آمریکا پس از رأی دیوان عالی این کشور

رأی دیوان عالی استفاده از ابزار اضطراری IEEPA را محدود کرد؛ اما جنگ تعرفه‌ای آمریکا را متوقف نکرد. اکنون سه ابزار اصلی باقی‌مانده‌اند: امنیت ملی (بخش ۲۳۲)؛ مقابله با رویه‌های ناعادلانه (بخش ۳۰۱) و تثبیت تراز پرداخت‌ها (بخش ۱۲۲). این ترکیب، نظامی انعطاف‌پذیر و چندلایه ایجاد کرده که امکان فشار مستمر ژئو‌اقتصادی را فراهم می‌کند.
رأی دیوان عالی استفاده از ابزار اضطراری IEEPA را محدود کرد؛ اما جنگ تعرفه‌ای آمریکا را متوقف نکرد. اکنون سه ابزار اصلی باقی‌مانده‌اند: امنیت ملی (بخش ۲۳۲)؛ مقابله با رویه‌های ناعادلانه (بخش ۳۰۱) و تثبیت تراز پرداخت‌ها (بخش ۱۲۲). این ترکیب، نظامی انعطاف‌پذیر و چندلایه ایجاد کرده که امکان فشار مستمر ژئو‌اقتصادی را فراهم می‌کند.
تجارت بین‌الملل حکمرانی جهانی