جستارهایی در حقوق ایران
از: دکتر فرشید فرحناکیان
فردای اقتصاد
دیدار با معاون اول قوه قضائیه
جشن 71 سالروز استقلال کانون وکلای دادگستری
دنیای اقتصاد
دفاع پرس
نشست رئیس قوه قضاییه با هیئت‌مدیره کانون مرکز
میزگرد سازمان بسیج حقوقدانان
برنامه تيتر امشب شبکه خبر
نشست خبری فارس
برنامه ثریا
دانشکده فنی
اتحادیه جنبش عدالتخواه دانشجویی
گروه وکلای دادگو
گفتگو با مجله عدالت‌نامه
مصاحبه سکه با فارس
دادآفرین
همایش دادآفرین
بنیاد حقوقی میزان
رادیو اقتصاد 2
مصاحبه با دنیای اقتصاد
معماری اقتصاد بین‌الملل در سال 1404 با سه‌ضلعی انرژی، مواد معدنی حیاتی و فناوری‌های پیشرفته تاریخ : 1405/01/17

معماری اقتصاد بین‌الملل در سال 1404 با سه‌ضلعی انرژی، مواد معدنی حیاتی و فناوری‌های پیشرفته

در سال ۱۴۰۴ (۲۰۲۵)، اقتصاد بین‌الملل دیگر در قالب یک نظم یکپارچه و جهان‌شمول قابل توضیح نیست؛ بلکه در هیئت معماری پیچیده‌ای از قدرت‌های درهم‌تنیده ظاهرشده است. این معماری بر سه لایه ژئواکونومیک استوار است: انرژی‌های فسیلی و رانت‌های هیدروکربنی که همچنان ستون درآمد و نفوذ سیاسی‌اند؛ مواد معدنی حیاتی و فلزات استراتژیک که زیرساخت صنعتی و دیجیتال جهان را تغذیه می‌کنند؛ و فناوری‌های پیشرفته که در رأس هرم ارزش، ثروت و برتری نظامی را بازتولید می‌کنند.
در سال ۱۴۰۴ (۲۰۲۵)، اقتصاد بین‌الملل دیگر در قالب یک نظم یکپارچه و جهان‌شمول قابل توضیح نیست؛ بلکه در هیئت معماری پیچیده‌ای از قدرت‌های درهم‌تنیده ظاهرشده است. این معماری بر سه لایه ژئواکونومیک استوار است: انرژی‌های فسیلی و رانت‌های هیدروکربنی که همچنان ستون درآمد و نفوذ سیاسی‌اند؛ مواد معدنی حیاتی و فلزات استراتژیک که زیرساخت صنعتی و دیجیتال جهان را تغذیه می‌کنند؛ و فناوری‌های پیشرفته که در رأس هرم ارزش، ثروت و برتری نظامی را بازتولید می‌کنند.
حقوق انرژی حکمرانی جهانی
هژمونی نفتی ایران: توانایی انتقال بحران از حوزه انرژی به کل نظام مالی جهانی تاریخ : 1405/01/15

هژمونی نفتی ایران: توانایی انتقال بحران از حوزه انرژی به کل نظام مالی جهانی

هژمونی نفتی ایران در به چالش کشیدن هژمونی نفتی ایالات‌متحده ازآنجاکه چندبعدی است اگر در روزهای آتی جنگ رمضان در بعد زیرساخت‌های تولید نفت هم آسیب ببیند در دو بعد تسلط بر تنگه هرمز به‌عنوان یکی از مهم‌ترین گذرگاه‌های حمل‌ونقل نفت و تضعیف پترودلار همچنان برقرار خواهد بود.
هژمونی نفتی ایران در به چالش کشیدن هژمونی نفتی ایالات‌متحده ازآنجاکه چندبعدی است اگر در روزهای آتی جنگ رمضان در بعد زیرساخت‌های تولید نفت هم آسیب ببیند در دو بعد تسلط بر تنگه هرمز به‌عنوان یکی از مهم‌ترین گذرگاه‌های حمل‌ونقل نفت و تضعیف پترودلار همچنان برقرار خواهد بود.
حقوق نفت و گاز حکمرانی جهانی
جنگ رمضان و فروپاشی تصور قدرت مطلق ارتش دلار آمریکا تاریخ : 1404/12/25

جنگ رمضان و فروپاشی تصور قدرت مطلق ارتش دلار آمریکا

آنچه امروز شاهد آن هستیم، نه پایان دلار، بلکه پایان دوران تک‌قطبی بودن آن است. چالش‌های مطرح‌شده توسط کشورهایی مانند ایران، در کنار تحولات اقتصادی و ژئوپلیتیکی جهانی، همگی به این گذار سرعت می‌بخشند.
آنچه امروز شاهد آن هستیم، نه پایان دلار، بلکه پایان دوران تک‌قطبی بودن آن است. چالش‌های مطرح‌شده توسط کشورهایی مانند ایران، در کنار تحولات اقتصادی و ژئوپلیتیکی جهانی، همگی به این گذار سرعت می‌بخشند.
تجارت بین‌الملل حکمرانی جهانی
خط لوله‌های نفت فراری از تنگۀ هرمز: تنگۀ هرمز همچنان در مشت ایران است تاریخ : 1404/12/17

خط لوله‌های نفت فراری از تنگۀ هرمز: تنگۀ هرمز همچنان در مشت ایران است

در دهه گذشته، برخی کشورهای منطقه ازجمله عربستان سعودی، امارات متحده عربی و ایران اقدام به طراحی و احداث خطوط لوله‌ای کرده‌اند که هدفشان انتقال نفت بدون عبور از تنگۀ هرمز است. آمارهای رسمی اما نشان می‌دهد که مجموع ظرفیت عملیاتی این خطوط لوله، حداکثر 6/ 2 میلیون بشکه در روز است؛ این در حالی است که طبق داده‌های کپلر، روزانه 9/ 15 میلیون بشکه نفت خام و حدود 2/ 5 میلیون بشکه فرآورده نفتی از تنگه عبور می‌کنند.
در دهه گذشته، برخی کشورهای منطقه ازجمله عربستان سعودی، امارات متحده عربی و ایران اقدام به طراحی و احداث خطوط لوله‌ای کرده‌اند که هدفشان انتقال نفت بدون عبور از تنگۀ هرمز است. آمارهای رسمی اما نشان می‌دهد که مجموع ظرفیت عملیاتی این خطوط لوله، حداکثر 6/ 2 میلیون بشکه در روز است؛ این در حالی است که طبق داده‌های کپلر، روزانه 9/ 15 میلیون بشکه نفت خام و حدود 2/ 5 میلیون بشکه فرآورده نفتی از تنگه عبور می‌کنند.
حقوق نفت و گاز حکمرانی جهانی
فشار حداکثریِ غیرتبادلی: جدال بر سر راهبرد مذاکراتی ترامپ با ایران تاریخ : 1404/12/06

فشار حداکثریِ غیرتبادلی: جدال بر سر راهبرد مذاکراتی ترامپ با ایران

آینده مذاکرات نه صرفاً به اراده سیاسی؛ بلکه به توازن میان اهرم فشار، طراحی مرحله‌ای تعهدات و واقع‌گرایی نهادی در نظام تصمیم‌گیری آمریکا وابسته است. بدون این توازن، یا فشار به تشدید می‌انجامد یا انتظارات حداکثری به بن‌بست.
آینده مذاکرات نه صرفاً به اراده سیاسی؛ بلکه به توازن میان اهرم فشار، طراحی مرحله‌ای تعهدات و واقع‌گرایی نهادی در نظام تصمیم‌گیری آمریکا وابسته است. بدون این توازن، یا فشار به تشدید می‌انجامد یا انتظارات حداکثری به بن‌بست.
حکمرانی جهانی
بازآرایی ژئواقتصادی تعرفه‌های آمریکا پس از رأی دیوان عالی این کشور تاریخ : 1404/12/03

بازآرایی ژئواقتصادی تعرفه‌های آمریکا پس از رأی دیوان عالی این کشور

رأی دیوان عالی استفاده از ابزار اضطراری IEEPA را محدود کرد؛ اما جنگ تعرفه‌ای آمریکا را متوقف نکرد. اکنون سه ابزار اصلی باقی‌مانده‌اند: امنیت ملی (بخش ۲۳۲)؛ مقابله با رویه‌های ناعادلانه (بخش ۳۰۱) و تثبیت تراز پرداخت‌ها (بخش ۱۲۲). این ترکیب، نظامی انعطاف‌پذیر و چندلایه ایجاد کرده که امکان فشار مستمر ژئو‌اقتصادی را فراهم می‌کند.
رأی دیوان عالی استفاده از ابزار اضطراری IEEPA را محدود کرد؛ اما جنگ تعرفه‌ای آمریکا را متوقف نکرد. اکنون سه ابزار اصلی باقی‌مانده‌اند: امنیت ملی (بخش ۲۳۲)؛ مقابله با رویه‌های ناعادلانه (بخش ۳۰۱) و تثبیت تراز پرداخت‌ها (بخش ۱۲۲). این ترکیب، نظامی انعطاف‌پذیر و چندلایه ایجاد کرده که امکان فشار مستمر ژئو‌اقتصادی را فراهم می‌کند.
تجارت بین‌الملل حکمرانی جهانی
پارادوکس ژئواکونومیک خلیج‌فارس: محدودیت آمریکا در عملیات نظامی علیه ایران تاریخ : 1404/11/29

پارادوکس ژئواکونومیک خلیج‌فارس: محدودیت آمریکا در عملیات نظامی علیه ایران

محدودیت مانور نظامی آمریکا و کشورهای خلیج‌فارس در برابر ایران را باید در چارچوب تحول ساختاری منطق قدرت فهمید: قدرت امروز در «توان نابود کردن» خلاصه نمی‌شود، بلکه در «توان حفظ و تکثیر ارزش» تعریف می‌شود؛ صندوق‌های ثروت حاکمیتی و سرمایۀ ابزاری، دولت‌ها را به بازیگران بازار جهانی تبدیل کرده‌اند؛ دولت‌های نوسانی از طریق تنوع روابط، امنیت خود را بیمه می‌کنند؛ بی‌طرفی تاکتیکی، هزینه جنگ را بالاتر از منافع آن قرار می‌دهد.
محدودیت مانور نظامی آمریکا و کشورهای خلیج‌فارس در برابر ایران را باید در چارچوب تحول ساختاری منطق قدرت فهمید: قدرت امروز در «توان نابود کردن» خلاصه نمی‌شود، بلکه در «توان حفظ و تکثیر ارزش» تعریف می‌شود؛ صندوق‌های ثروت حاکمیتی و سرمایۀ ابزاری، دولت‌ها را به بازیگران بازار جهانی تبدیل کرده‌اند؛ دولت‌های نوسانی از طریق تنوع روابط، امنیت خود را بیمه می‌کنند؛ بی‌طرفی تاکتیکی، هزینه جنگ را بالاتر از منافع آن قرار می‌دهد.
تجارت بین‌الملل حکمرانی جهانی
پیوند نفتی اسرائیل و ونزوئلا: بازآرایی ژئواکونومیک نفت پسامادورو تاریخ : 1404/11/29

پیوند نفتی اسرائیل و ونزوئلا: بازآرایی ژئواکونومیک نفت پسامادورو

اتکای صرف به هم‌سویی ایدئولوژیک؛ بدون تعمیق پیوندهای نهادی و اقتصادی، در بزنگاه‌ها کارآمد نیست؛ بنابراین اگر «جنگ آینده» را فراتر از میدان نظامی ببینیم، صحنه‌های اصلی آن چنین خواهد بود: بازارهای انرژی و تنوع مشتریان؛ کریدورهای حمل‌ونقل و بیمه؛ دسترسی به نظام مالی و استانداردهای بین‌المللی و سرمایه‌ی مشروعیت.
اتکای صرف به هم‌سویی ایدئولوژیک؛ بدون تعمیق پیوندهای نهادی و اقتصادی، در بزنگاه‌ها کارآمد نیست؛ بنابراین اگر «جنگ آینده» را فراتر از میدان نظامی ببینیم، صحنه‌های اصلی آن چنین خواهد بود: بازارهای انرژی و تنوع مشتریان؛ کریدورهای حمل‌ونقل و بیمه؛ دسترسی به نظام مالی و استانداردهای بین‌المللی و سرمایه‌ی مشروعیت.
حقوق نفت و گاز حکمرانی جهانی
مقایسۀ مدل ایران با سوریه در نظم تحریمی آمریکا: رفع تحریم یا سیاست «پاداش محدود»؟ تاریخ : 1404/11/21

مقایسۀ مدل ایران با سوریه در نظم تحریمی آمریکا: رفع تحریم یا سیاست «پاداش محدود»؟

لغو بخشی از تحریم‌های سوریه، درواقع نه به معنای بازگشت این کشور به اقتصاد جهانی؛ بلکه نشانۀ گذار از فشار کور به مهار هوشمند است: اجازه نفس‌کشیدن اقتصادی، بدون اعطای استقلال راهبردی.
لغو بخشی از تحریم‌های سوریه، درواقع نه به معنای بازگشت این کشور به اقتصاد جهانی؛ بلکه نشانۀ گذار از فشار کور به مهار هوشمند است: اجازه نفس‌کشیدن اقتصادی، بدون اعطای استقلال راهبردی.
تجارت بین‌الملل حکمرانی جهانی سرمایه‌گذاری خارجی
طلا پول است؛ هر چیز دیگر اعتبار است تاریخ : 1404/11/21

طلا پول است؛ هر چیز دیگر اعتبار است

در سال ۱۹۱۲، جی‌پی مورگان جمله‌ای بر زبان آورد که در زمان خود شاید بدیهی به نظر می‌رسید؛ اما امروز معنایی تازه و راهبردی یافته است: «طلا پول است؛ هر چیز دیگر اعتبار است» (Gold is money; everything else is credit). بیش از یک قرن بعد، رفتار بازارهای مالی جهانی گویی تأییدی دوباره بر این داوری تاریخی است.
در سال ۱۹۱۲، جی‌پی مورگان جمله‌ای بر زبان آورد که در زمان خود شاید بدیهی به نظر می‌رسید؛ اما امروز معنایی تازه و راهبردی یافته است: «طلا پول است؛ هر چیز دیگر اعتبار است» (Gold is money; everything else is credit). بیش از یک قرن بعد، رفتار بازارهای مالی جهانی گویی تأییدی دوباره بر این داوری تاریخی است.
تجارت بین‌الملل حکمرانی جهانی
جنگ ژئوانرژی در جنوب سوریه: رقابت کریدور گازی قطر و ترکیه با اسرائیل تاریخ : 1404/11/13

جنگ ژئوانرژی در جنوب سوریه: رقابت کریدور گازی قطر و ترکیه با اسرائیل

در نگاه نخست، جنوب سوریه تنها صحنه‌ای از یک جنگ داخلی فرسایشی و درگیری‌های نیابتی به نظر می‌رسد. لایه‌های عمیق‌تر، اما صحنه نبردی کاملاً متفاوت را آشکار می‌سازد: یک جنگ سرد ژئوانرژی که در آن، سلاح‌ها موشک و تانک نیستند؛ بلکه خطوط لوله، قراردادهای کلان صادراتی و کنترل گذرگاه‌های حیاتی است.
در نگاه نخست، جنوب سوریه تنها صحنه‌ای از یک جنگ داخلی فرسایشی و درگیری‌های نیابتی به نظر می‌رسد. لایه‌های عمیق‌تر، اما صحنه نبردی کاملاً متفاوت را آشکار می‌سازد: یک جنگ سرد ژئوانرژی که در آن، سلاح‌ها موشک و تانک نیستند؛ بلکه خطوط لوله، قراردادهای کلان صادراتی و کنترل گذرگاه‌های حیاتی است.
حقوق نفت و گاز حکمرانی جهانی
دلارهای نفتی عراق در میان جنگ اقتصادی آمریکا و ایران: آمریکا نیازی به تحریم عراق ندارد تاریخ : 1404/11/13

دلارهای نفتی عراق در میان جنگ اقتصادی آمریکا و ایران: آمریکا نیازی به تحریم عراق ندارد

واشنگتن برای اعمال‌نفوذ مؤثر بر بغداد حتی نیازی به تحریم رسمی این کشور ندارد. کنترل غیرمستقیم؛ اما ساختاری بر درآمدهای نفتی عراق، به آمریکا اهرمی داده است که در عمل از بسیاری از تحریم‌ها کارآمدتر، کم‌هزینه‌تر و انعطاف‌پذیرتر است. در قلب این سازوکار، یک واقعیت کلیدی نهفته است: دلارهای نفتی عراق در بانک فدرال رزرو نیویورک نگهداری می‌شود؛ و این یعنی ستون فقرات مالی دولت عراق، در چارچوب قواعد و قدرت نهادی آمریکا تنفس می‌کند.
واشنگتن برای اعمال‌نفوذ مؤثر بر بغداد حتی نیازی به تحریم رسمی این کشور ندارد. کنترل غیرمستقیم؛ اما ساختاری بر درآمدهای نفتی عراق، به آمریکا اهرمی داده است که در عمل از بسیاری از تحریم‌ها کارآمدتر، کم‌هزینه‌تر و انعطاف‌پذیرتر است. در قلب این سازوکار، یک واقعیت کلیدی نهفته است: دلارهای نفتی عراق در بانک فدرال رزرو نیویورک نگهداری می‌شود؛ و این یعنی ستون فقرات مالی دولت عراق، در چارچوب قواعد و قدرت نهادی آمریکا تنفس می‌کند.
تجارت بین‌الملل حکمرانی جهانی سرمایه‌گذاری خارجی